Sababaha, Calaamadaha, Ciladda, iyo Daaweynta
Uurku wuxuu noqon karaa mid aan raaxo lahayn mararka qaarkood. Waxaa laga yaabaa inaad la macaamilootid aroortii subaxda , miyir- beelka , ama canqowga oo barara . Laakiin, sidee ku saabsan xanuunka, kabuubka, iyo xatooyada gacanta iyo curcurka? Haddii aad leedahay calaamadahaas, waxay noqon kartaa cillad maskaxeed (CTS).
CTS waa raaxo caadi ah oo uureysi ah oo aadan inta badan maqlin. Waa kuwan waxa aad u baahan tahay inaad ka ogaato sababaha, astaamaha, iyo daaweynta habka carpal ee uurka.
Maxay tahay Carpal Tunnel Syndrome?
Cudurka tufaaxa Carpal waa xaalad saameyn ku leh dareemaha dhuuntaada oo lagu magacaabo dareemaha dhexdhexaadka ah. Neeriyadu waxay u soo diraan calaamadaha maskaxdaada ilaa jidhkaaga iyo jirkaaga maskaxdaada. Waxay mas'uul ka yihiin dhaqdhaqaaqa jidhka iyo awoodda ay u leeyihiin inay taabtaan oo dareemaan dareenka. Dhibaatada dhexdhexaadintu waxay gacantaada u gelisaa gacanta. Waxay u gudbeysaa curcurada meel cidhiidhi ah oo loo yaqaan tunnel carpal. Tunnarka dhuxusha ayaa ka sameysan lakab iyo koox lafo-gacmeed yar oo la yiraahdo lafaha dhabarka. Haddii wax qabad ama cadaadis saaro dareemaha dhexdhexaadka ah marka ay ka gudubto meelahan adag, taasi waxay sababi kartaa astaamaha xanuunka tunnel-ka.
Carpal Tunnel ee Uurka
Cudurka dhuxusha ee carpal waxaa laga yaabaa in uu xanaaqo ama xitaa xanuun yar, lakiin looma tixgeliyo xaalad caafimaad oo daran xilliga uurka. Waxay u badan tahay in la soo bandhigo dhamaadka uurka marka ugu horreysa ee hooyooyinka ka weyn 30 jir, iyo haddii aad leedahay hal hal uur, waxaa jira fursad weyn oo mar kale ku soo laaban doonta uurka xiga.
Ilaa boqolkiiba 60 haweenku waxay la kulmaan calaamadaha kintirka carpal inta ay uurka leeyihiin. Waqtiga intiisa badani waa mid fudud oo loo dulqaadan karo. Si kastaba ha noqotee, qiyaastii boqolkiiba 10 haweenka uurka leh, waxay noqon kartaa xanuun iyo fara-galin hurdada iyo nolol maalmeedka.
Sababaha
Xilliga uurka, jirka wuxuu ku dhacaa isbeddel jirka iyo hoormoon oo keeni kara inuu bararayo jirka.
Marka dheecaan dheeraad ah uu keeno barar kuuskuubka, waxay cadaadis saareysaa dareemaha dhexdhexaadka waxayna keenaan calaamadaha tunnel carpal. Qaar ka mid ah sababaha la xiriira uurka ee CTS waa:
- Korodhka miisaanka dheeraadka ah
- Biyaha xajinta (edema)
- Uur leh wax ka badan hal cunug
- Sonkorowga uurka leh
Tunnelada carpal waxay sidoo kale horumarin kartaa inta lagu jiro xaamilanimada arimaha aan la xiriirin uurka. Kuwaan waxaa ka mid ah rheumatoid arthritis, dhaawaca koolka, ama dhaqdhaqaaqa gacan-qabsiga sida qorista kumbuyuutarka.
Astaamaha
Astaamaha tunnel carpal ayaa soo bandhigi kara wakhti kasta, laakiin waxay ku badan yihiin inta lagu jiro muddada labaad ama saddexaad saddexda bilood . Waxaad CTS ka heli kartaa labada gacmood, laakiin gacantaada madax-bannaan ayaa laga yaabaa inay muujiso calaamado badan maaddaama aad u isticmaashid wax badan. Astaamaha tunnel carpal waa:
- Pins iyo cirbadaha farahaaga iyo gacantaada
- Dareemida sida gacantaadu u jiifto
- Kabuubka qaybta gacantaada u dhow suulkaaga
- Kabuubis xagga suulka, calaamadaha, iyo faraha dhexe
- Isku xirnaanta gacmahaaga iyo waxyaallaha wax kala-baxa
- Tabar-darri markaad isku deyeyso inaad alaab ka qabato
- Xanuunka gacanta, curcurka, iyo gacanta
- Waxaa sidoo kale jiri kara xanuun xagga suxulka, gacanta, garabka iyo qoorta
- Dareenka gubashada gacanta iyo gacanta
- Dareemid barar ah faraha iyo curcurka
Carpal Tunnel at Night
Gaadiidka Carpal wuxuu sababi karaa xanuun jilicsan habeenkii oo kicin kara.
Intaad huruddid, baaluqyadaada waxay ku xiran karaan kor iyo hoos ujeeda oo riixaan dareenka. Haddii aad ruxayso gacmahaaga markii aad kacdo, waxay caadi ahaan dareemeysaa inay sii fiican tahay. Kala saarista xitaa waxay kaloo caawin kartaa, maadaama ay xajistaan jilicsanaan toosan intaad hurdo iyo cadaadis ku saarayso dareemaha.
Ciladeynta
Haddii aad la kulantid calaamadaha tunnel carpal, waa inaad la hadashaa dhakhtarkaaga. Dhakhtarku wuxuu dhageysan doonaa calaamadahaaga wuxuuna eegayaa gacmahaaga iyo curcurada si aad u hubiso barar iyo xanuun. Dhakhtarku wuxuu sameyn karaa baaritaano fudud si loo hubiyo sida aad u dareemi karto iyo haddii ay jiraan wax daciif ah ee murqaha ee timirtaada ama farahaaga.
Imtixaanadan waa:
- Baarista Durkalka Durkan: Dhakhtarku wuxuu ku cadaadin doonaa dareeraha dhexdhexaadiyaha suulashiisa si uu u hubiyo xanuunka ama xoqidda.
- Tinel-ka Imtixaanka: Dhakhtarku si khafiif ah ayuu ku duugi doonaa dareemaha si uu u arko haddii aad dareemeyso inaad xoqdo farahaaga.
- Baaritaanka Phalen: Dhakhtarku wuxuu kaa hayn doonaa gacantaada suxulkaaga oo xusuusinaysa suunka si uu u daboolo jilbahaaga, ama waxaad lahaan doontaa labada gacmood oo hoos u dhejisan gacmahaaga taabashada iyo cadaadinaya midba midka kale si aad u aragto haddii aad dareento gubasho, xoqan, ama kabuubis.
Dhakhaatiirtu waxay isticmaalaan baaritaano kale si ay u cadeeyaan CTS, laakiin uma badna inaad hayso inta aad uurka leedahay. Si kastaba ha noqotee, haddii calaamadahaaga aysan tagin dhalashada ilmahaaga ka dib, waxaa laga yaabaa inaad leedahay kuwan soo socda:
- Baaritaanka dareemaha dareemaha ama farsameedka (EMG)
- Raajooyin
- Ultrasound
- Magnetic Resonance Imaging (MRI)
Daaweyn muddada Uurka
Daaweynta xayawaanka carpal inta lagu guda jiro uurka waxay ku xiran tahay sida CTS ay u saameynayso nolol maalmeedkaaga iyo inta aad u dulqaadan kartid. Xaaladaha khafiifka ah, dhakhtarkaagu wuxuu ku siin karaa macluumaad iyo fursado daaweyn si loo yareeyo calaamadahaaga. Kiisaska darani ma ahan kuwo caadi ah, laakiin marka ay soo baxaan, dhakhtarkaagu wuxuu kuu gudbin karaa dhakhtarka neefsatada ah ee ku takhasusay dareemayaasha ama dhakhtarka caadiga ah ee ku takhasusay lafaha iyo murqaha.
Intaad uurka leedahay, waa inaad sameysaa waxaad samayn karto si aad u maamusho oo u dulqaadato calaamadaha CTS. Haddii aad ka heli karto inta ka hartay uurkaaga, waa inay ka fiicnaataa ka dib marka ilmahaagu dhasho. Dhakhtarkaagu wuxuu kugula talin karaa inaad isku daydo:
- Baraf
- Dheecaan kulul iyo qabow aagga
- Ka fogaanshaha dhaqdhaqaaqa gacan-qabsiga ee ugu badan ee suurtogalka ah maxaa yeelay falalka soo noqnoqoshadu waxay gacan ka geystaan xanuunka
- Gacanta kumbuyuutarka ayaa nasata si ay u taageeraan curiskaaga markaad wax qoraysid ama aad ka shaqaynayso kombuyutarkaaga
- Burburinta inta badan gaar ahaan haddii aad haysato shaqo aad u baahan tahay inaad qorto, qorato, ama aad isticmaasho qalabka wax lagu jajabiyo
- Kordhinta gacmahaaga si ay u caawiso dheecaanka dareeraha ah ee aagga
- Dhiirigelinta aagga
- Isticmaal farsamooyinka ciriiriga iyo xoojinta gacmaha
- Xidho jilicsan oo la yiraahdo kabadhada jilicsan si aad uhesho caarada meel dhexdhexaad ah gaar ahaan habeenkii
- Qaadashada Tylenol (acetaminophen) ama daaweyn xanuun joojiye ah oo ammaan ah oo la isticmaalo muddada uurka
- Isku dayidda acupuncture ama yoga
- Daawaynta jirka
Haddii ay calaamaduhu yihiin kuwo daran, daawada steroid ah oo si toos ah loogu duro irbad caan ah ayaa laga yaabaa in ay caawiso in ay xanibto xanuunka iyo bararka.
Daaweynta Kadib Dhalmada
Marka cunugaagu dhasho, calaamadaha CTS ayaa si tartiib tartiib ah u kori kara iyaga oo u eegaya heerarka dheecaanka iyo hormoonka heerarka caadiga ah. Waqtiga badiyaa waa daaweynta ugu fiican ee calaamadaha uur-ku-dhididka 'tunnel tunnel syndrome'. Sii wad inaad la hadasho dhakhtarkaaga balamaha la socdo. Haddii calaamadahaagu aysan fiicnayn toddobaadyada iyo bilaha dhalmada ka dib, dhakhtarkaagu wuxuu kugula talin karaa:
- Dawooyinka anti-inflammatory si loo yareeyo xanuunka iyo bararka. Inta aad uurka leedahay, waa inaadan qaadan daawooyinka xanuunka miisaanka oo dhan sida Motrin iyo Advil (Ibuprofen) haddii aysan dhakhtarku kuu qorin. Laakiin, waxaad kala hadli kartaa dhakhtarkaaga wixii ku saabsan isticmaalka ka dib dhalmada.
- Diuretics (kiniinnada biyaha) si looga caawiyo ka saarista dheecaanka xad-dhaafka ah ee jidhka iyada oo loo marinayo kaadida
- Ku sii wadista daaweynta jireed ama shaqeyn sida loo baahdo
- Calaamadaha steroidska
- Qaliinka si aad ah ayaa loo baahan yahay laakiin waa la heli karaa haddii loo baahdo.
CTS iyo Naasnuujinta
Astaamaha tunnel carpal waxay u muuqdaan inay baxaan kadib dhalmada, laakiin waxay sii wadi karaan naas-nuujinta . Dumarka qaarkood ma qabaan CTS inta uurka la joogo, kaliya inay calaamadaha bilaabaan dhowr toddobaad kadib dhalmada markay naas nuugayaan. Daaweynta xayawaanka carpal inta lagu jiro naas nuujinta waxaa loola jeedaa inaad ka warqabto booskaaga gacantaada marka aad haysato oo aad naaska nuujiso ilmahaaga , xirashada kabaha gacanta, nasashada inta ugu badan ee suurtogalka ah , qaadashada kiniinnada biyaha si loo nadiifiyo dheecaanka jidhka, iyo helitaanka irbadaha steroid haddii loo baahdo. Taabashada naas-nuujinta ee la xidhiidha naas-nuujintu waxay badanaa go'aamineysaa marka ilmuhu feero .
> Ilo:
> Ibrahim I, Khan WS, Goddard N, Smitham P. Sii 1aad: Cudurka Dareemaha Carpal: Dib u Eegida Abbaabyadii Ugu Dambeeyay. Joornaalka orthopedics ee furan. 2012; 6: 69.
> Lawrence, Ruth A., MD, Lawrence, Robert M., MD. Naasnuujinta Hagaha Takhasuska Caafimaadka Dhabarka Sideedaad. Elsevier Health Sciences. 2015.
> Moghtaderi AR, Moghtaderi N, Loghmani A. Qiimeynta waxtarka xayirista dexamethasone ee gudaha haweenka uurka leh ee leh cillad maskaxeed. Wargeyska cilmi-baarista ee cilmiga caafimaadka: joornaalka rasmiga ah ee Jaamacada Isfahan ee Sayniska Caafimaadka. 2011 May; 16 (5): 687.
> O'Donnell M, Elio R, Day D. Carpal Tunnel Syndrome. Daryeelka caafimaadka dumarka. 2010 Aug 1; 14 (4): 318-21.
> Osterman M, Ilyas AM, Matzon JL. Cudurka dhuxusha ee Carpal syndrome ee uurka. Kiliinikada Hooyooyinka. 2012 Oct 1; 43 (4): 515-20.